کمیسیون ماده ۵ یکی از ارکان مهم در مدیریت شهری ایران است که به منظور بررسی و تصویب تغییرات کاربری اراضی و اصلاح طرحهای تفصیلی شهری ایجاد شده است. این کمیسیون بر اساس ماده ۵ قانون تأسیس شورایعالی شهرسازی و معماری ایران تشکیل شده و نقش حیاتی در هدایت توسعه شهری، بهبود زیرساختها، و هماهنگی بین نیازهای مختلف جامعه ایفا میکند. اهمیت این کمیسیون در این است که با تصمیمات خود، تعادل بین توسعه اقتصادی، حفظ محیط زیست، و بهرهوری از منابع زمین را تضمین میکند، که همگی از عوامل کلیدی در پیشبرد مدیریت پایدار شهری هستند.
فهرست مطالب
تعریف کمیسیون ماده ۵
کمیسیون ماده ۵ بر اساس قانون تأسیس شورایعالی شهرسازی و معماری ایران تشکیل شده و وظیفه اصلی آن بررسی و تصویب تغییرات کاربری اراضی و اصلاح طرحهای تفصیلی شهری است. این کمیسیون که در هر استان به ریاست استاندار یا معاون عمرانی وی تشکیل میشود، شامل اعضایی از سازمانهای مرتبط با شهرسازی و مدیریت شهری است. نقش اصلی کمیسیون ماده ۵ تضمین هماهنگی بین نیازهای توسعه شهری و الزامات قانونی است، به طوری که توسعه شهرها بر اساس برنامهریزی منظم و با در نظر گرفتن منافع عمومی و حفظ محیط زیست انجام شود. این کمیسیون با تصویب یا رد درخواستهای تغییر کاربری و اصلاحات طرحهای شهری، تاثیر مستقیمی بر چگونگی توسعه و گسترش شهرها دارد.
اعضای کمیسیون ماده ۵
اعضای کمیسیون ماده ۵ به شرح زیر هستند:
- استاندار (در غیاب وی، معاون عمرانی استانداری) – ریاست کمیسیون
- شهردار شهر مربوطه
- نماینده وزارت مسکن و شهرسازی
- نماینده وزارت جهاد کشاورزی
- نماینده سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
- رئیس شورای اسلامی شهر مربوطه
- نماینده سازمان نظام مهندسی استان (با تخصص معماری یا شهرسازی) – بدون حق رأی
این ترکیب اعضا تضمین میکند که تصمیمات کمیسیون ماده ۵ با توجه به نیازهای محلی و تخصصهای مختلف اتخاذ شود، و در عین حال نمایندگان نهادهای مرتبط با توسعه شهری، کشاورزی، میراث فرهنگی، و مهندسی در فرآیند تصمیمگیری مشارکت داشته باشند.
نقش هر یک از اعضا در تصمیمگیریها
- استاندار/معاون عمرانی: هدایت جلسات و اطمینان از انطباق تصمیمات با سیاستهای استانی و ملی.
- شهردار و شورای شهر: تضمین انطباق تصمیمات با نیازها و برنامهریزیهای شهری و نظارت بر اجرای صحیح مصوبات.
- نمایندگان دستگاههای تخصصی: ارائه نظرات فنی و تخصصی برای اطمینان از توسعه پایدار، حفظ محیط زیست، و استفاده بهینه از منابع.
این ترکیب از اعضا تضمین میکند که تصمیمات کمیسیون ماده ۵ با در نظر گرفتن تمامی جوانب فنی، اجتماعی، زیستمحیطی، و اقتصادی اتخاذ شود و توسعه شهری به صورت هماهنگ و پایدار پیش برود.
محل تشکیل کمیسیون ماده ۵
در کلیه استانهای کشور:
- دبیرخانه کمیسیون در سازمان مسکن و شهرسازی استان مستقر است.
- محل تشکیل جلسات بر اساس نظر استاندار میتواند در استانداری یا سازمان مسکن و شهرسازی استان برگزار شود. این انعطافپذیری به منظور هماهنگی بهتر و دستیابی به تصمیمات مناسب با توجه به وضعیت محلی و نیازهای ویژه هر استان فراهم شده است.
در شهر تهران
- محل دبیرخانه کمیسیون در شهرداری تهران قرار دارد.
- جلسات کمیسیون نیز در شهرداری تهران برگزار میشود، که به دلیل تمرکز بالای مسائل شهری و نیاز به هماهنگیهای گسترده، این مکان به عنوان مرکز اصلی فعالیتهای کمیسیون انتخاب شده است.
وظایف و اختیارات کمیسیون ماده ۵
وظایف و اختیارات کمیسیون ماده ۵ به عنوان یکی از نهادهای کلیدی در مدیریت و برنامهریزی شهری، در چارچوب قوانین و مقررات مرتبط با شهرسازی و معماری تعیین شده است. این کمیسیون نقش اساسی در هدایت توسعه شهری، حفظ تعادل بین نیازهای اقتصادی و اجتماعی، و تضمین بهرهوری از منابع زمین دارد. در زیر به بررسی وظایف قانونی کمیسیون ماده ۵ و نقش آن در تغییر کاربری اراضی و اصلاح طرحهای تفصیلی پرداخته میشود:
۱. بررسی و تصویب تغییرات کاربری اراضی
- تصویب تغییر کاربری: یکی از اصلیترین وظایف کمیسیون ماده ۵، بررسی و تصویب درخواستهای تغییر کاربری اراضی است. این تغییرات میتواند شامل تبدیل اراضی کشاورزی به مسکونی، تجاری، یا صنعتی باشد. کمیسیون با بررسی کامل جوانب مختلف از جمله نیازهای شهری، تأثیرات زیستمحیطی، و قوانین مرتبط، تصمیمگیری میکند.
- حفظ اراضی خاص: کمیسیون وظیفه دارد که از تغییرات کاربری نادرست که میتواند به منابع طبیعی، اراضی کشاورزی، یا فضاهای سبز آسیب برساند، جلوگیری کند.
۲. اصلاح و بهروزرسانی طرحهای تفصیلی شهری
- اصلاح طرحهای تفصیلی: طرحهای تفصیلی شهری به عنوان نقشههای راه توسعه شهرها، نیازمند بهروزرسانی دورهای هستند. کمیسیون ماده ۵ مسئولیت دارد که این طرحها را مطابق با نیازهای جدید شهری و تغییرات جمعیتی و اقتصادی اصلاح کند.
- هماهنگی با طرحهای جامع شهری: یکی دیگر از وظایف کمیسیون، اطمینان از انطباق اصلاحات طرحهای تفصیلی با طرحهای جامع شهری است تا توسعه شهر به صورت هماهنگ و منظم صورت گیرد.
۳. بررسی و تصویب پروژههای خاص شهری
- پروژههای بزرگ شهری: کمیسیون ماده ۵ وظیفه دارد که پروژههای بزرگ شهری، مانند احداث مجتمعهای تجاری بزرگ، پروژههای مسکونی وسیع، و یا احداث زیرساختهای جدید، را از لحاظ تأثیرات اجتماعی، اقتصادی، و محیط زیستی بررسی کند و مجوزهای لازم را صادر کند.
- کنترل و نظارت بر اجرای پروژهها: پس از تصویب پروژهها، کمیسیون نقش نظارتی بر اجرای صحیح و مطابق با مصوبات خود را نیز بر عهده دارد.
۴. تصویب و اصلاح مقررات مرتبط با توسعه شهری
- اصلاح مقررات شهری: کمیسیون ماده ۵ اختیار دارد که مقررات و ضوابط مرتبط با توسعه شهری را بررسی کرده و در صورت نیاز اصلاحاتی را برای بهبود وضعیت شهری ارائه دهد.
- انطباق با قوانین ملی و محلی: وظیفه دیگر کمیسیون، تضمین انطباق مقررات و تصمیمات با قوانین ملی و محلی است تا از تضادها و مشکلات حقوقی جلوگیری شود.
۵. مدیریت تعارضات و شکایات
- رسیدگی به شکایات و اعتراضات: کمیسیون ماده ۵ موظف است به شکایات و اعتراضات مطرح شده در خصوص تغییر کاربری اراضی و اصلاح طرحهای تفصیلی رسیدگی کند و تصمیمات لازم را اتخاذ نماید.
- ابطال یا تأیید مصوبات قبلی: کمیسیون میتواند در صورت لزوم، مصوبات قبلی خود را اصلاح، تأیید، یا ابطال کند.
۶. ارزیابی و تصویب طرحهای ویژه
- طرحهای ویژه شهری: برخی پروژهها به دلیل حساسیت و اهمیت بالایی که دارند، به بررسی دقیقتری نیاز دارند. کمیسیون ماده ۵ وظیفه دارد این طرحها را با دقت ارزیابی کند و در صورت تأیید، مجوز لازم را صادر نماید.
این وظایف و اختیارات به کمیسیون ماده ۵ امکان میدهد تا به عنوان یک نهاد راهبردی در توسعه پایدار و هماهنگ شهری عمل کرده و از طریق کنترل و هدایت تغییرات کاربری و اصلاحات طرحهای تفصیلی، به بهبود کیفیت زندگی شهروندان کمک کند.
مدارک و مستندات مورد نیاز برای درخواست تغییر کاربری
- درخواست کتبی تغییر کاربری: تهیه و ارائه یک نامه رسمی که در آن درخواست تغییر کاربری به وضوح بیان شده و دلایل و ضرورتهای تغییر به صورت کامل توضیح داده شده است.
- سند مالکیت: ارائه اسناد قانونی مالکیت زمین یا ملک مورد نظر که تغییر کاربری برای آن درخواست شده است.
- نقشههای کاربری زمین: نقشههای دقیق از موقعیت زمین، مساحت، و مشخصات کاربری فعلی و پیشنهادی به همراه جزئیات مرتبط.
- موافقتنامههای لازم: اخذ و ارائه موافقتنامههای لازم از دستگاههای مختلف مانند سازمان محیط زیست، سازمان جهاد کشاورزی، بنیاد مسکن، سازمان میراث فرهنگی، و سایر نهادهای مرتبط در صورت لزوم.
- تفسیر نقشه هوایی: اگر ملک قدیمی در زمین داشتهاید، میتوانید از رای کارشناس رسمی دادگستری برای تفسیر نقشههای هوایی مربوط به چندین دهه قبل استفاده کنید. این موضوع بهویژه در مواردی که نیاز به اثبات نوع کاربری گذشته ملک یا بررسی تغییرات آن در طول زمان وجود دارد، اهمیت پیدا میکند.
- مستندات حقوقی: مدارک و مستندات حقوقی که نشاندهنده تطابق درخواست با قوانین و مقررات ملی و محلی است.
- پرداخت هزینهها: ارائه رسید پرداخت هزینههای مربوط به بررسی درخواست توسط کمیسیون.
نمونه طرح توجیهی کمیسیون ماده ۵
- طرح توجیهی تغییر کاربری زمین کشاورزی به مسکونی: یکی از رایجترین طرحهایی که به کمیسیون ماده ۵ ارائه میشود، تغییر کاربری زمینهای کشاورزی به مسکونی است. این طرحها شامل جزئیاتی مانند نیاز به توسعه مسکونی در منطقه، بررسی امکانات زیرساختی (آب، برق، گاز)، ارزیابی اثرات زیستمحیطی، و توجیه اقتصادی پروژه میشود. کمیسیون با بررسی این موارد و انطباق آنها با طرحهای تفصیلی و جامع شهری، درباره تغییر کاربری تصمیم میگیرد.
- طرح توجیهی احداث مجتمع تجاری: در این طرح، دلایلی مانند نیاز به فضای تجاری در منطقه، ایجاد اشتغال، و تاثیر مثبت بر اقتصاد محلی مطرح میشود. ارزیابی تاثیرات ترافیکی و زیستمحیطی نیز از بخشهای مهم این طرح است.
مصوبه ۳۳۶ کمیسیون ماده ۵
مصوبه ۳۳۶ کمیسیون ماده ۵ به بررسی و تصویب تغییر کاربری چندین قطعه زمین در یکی از مناطق مرکزی تهران اختصاص دارد. در این مصوبه، کمیسیون ماده ۵ با تغییر کاربری زمینهای مسکونی به تجاری موافقت کرد. این تصمیم به دلیل نیاز به توسعه مراکز تجاری و خدماتی در منطقه و با هدف جلوگیری از گسترش بیرویه مناطق مسکونی اتخاذ شد. کمیسیون با در نظر گرفتن تاثیرات این تغییر کاربری بر ترافیک، زیرساختها، و نیازهای اجتماعی و اقتصادی منطقه، به این نتیجه رسید که تغییر کاربری به بهبود وضعیت خدماتی و اقتصادی منطقه کمک خواهد کرد، ضمن اینکه تعادل مناسبی میان کاربریهای مختلف در منطقه حفظ شود.
مصوبه ۴۳۶ کمیسیون ماده ۵
مصوبه ۴۳۶ کمیسیون ماده ۵ به تصویب و اصلاح کاربری یک منطقه در حاشیه شهر اختصاص دارد که هدف آن توسعه یک مجتمع چندمنظوره شامل بخشهای مسکونی، تجاری، و اداری بود. این تصمیم با توجه به پتانسیل بالای اقتصادی و توسعهای منطقه و نیاز به ایجاد زیرساختهای جدید برای پاسخگویی به رشد جمعیت و تقاضای مسکن اتخاذ شد. کمیسیون ماده ۵ با بررسی دقیق تاثیرات این پروژه بر ترافیک، محیط زیست، و زیرساختهای شهری، و با در نظر گرفتن نیازهای جامعه محلی، به این نتیجه رسید که اجرای این طرح میتواند به توسعه پایدار و متوازن منطقه کمک کند. با این حال، کمیسیون بر ضرورت اجرای برنامههای زیرساختی، مدیریت ترافیک، و حفظ تعادل بین کاربریها تاکید کرد تا از بروز مشکلات احتمالی در آینده جلوگیری شود.
مصوبه ۶۶۶ کمیسیون ماده ۵
مصوبه ۶۶۶ کمیسیون ماده ۵ به تغییر کاربری یک منطقه صنعتی به مسکونی در یکی از شهرهای بزرگ ایران مربوط میشود. این تصمیم پس از بررسی کاهش نیاز به فعالیتهای صنعتی سنگین در منطقه و افزایش تقاضا برای مسکن، به ویژه در مناطق شهری با تراکم جمعیت بالا، اتخاذ شد. کمیسیون ماده ۵ با در نظر گرفتن مسائل زیستمحیطی، ضرورت کاهش آلودگی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان، و همچنین نیاز به بازآفرینی شهری، با این تغییر کاربری موافقت کرد. این مصوبه تأکید میکند که تبدیل اراضی صنعتی به مسکونی باید همراه با ایجاد زیرساختهای مناسب، فضاهای سبز، و خدمات عمومی باشد تا نیازهای ساکنان جدید به خوبی تأمین شود و از ایجاد مشکلات شهری جلوگیری شود.
دبیرخانه و ساختار اجرایی کمیسیون ماده ۵
دبیرخانه و ساختار اجرایی کمیسیون ماده ۵ نقش محوری در اجرای تصمیمات و مصوبات این کمیسیون دارد. دبیرخانه کمیسیون ماده ۵ شهرداری تهران به عنوان نهاد اصلی هماهنگکننده و اجرایی در این زمینه عمل میکند. این دبیرخانه مسئولیتهایی از جمله دریافت، ثبت، و دستهبندی درخواستها و پروندههای مرتبط با تغییر کاربری و طرحهای تفصیلی، برنامهریزی جلسات کمیسیون، و پیگیری اجرای مصوبات را بر عهده دارد.
نقش دبیرخانه در اجرای مصوبات و پیگیریها بسیار حائز اهمیت است. این دبیرخانه به عنوان پل ارتباطی میان کمیسیون و دستگاههای اجرایی، شهرداریها، و سایر نهادهای مرتبط عمل میکند و با اطمینان از اینکه مصوبات به درستی و در چارچوب زمانی مشخص اجرا میشوند، به نظارت و گزارشدهی میپردازد. دبیرخانه همچنین وظیفه دارد تا بازخوردها و مشکلات احتمالی در اجرای مصوبات را به کمیسیون گزارش دهد و در صورت نیاز، برای اصلاح و بهبود فرایندهای اجرایی اقدامات لازم را پیشنهاد کند.
ابطال رای کمیسیون ماده ۵
ابطال رای کمیسیون ماده ۵ به معنای لغو یا اصلاح رایهایی است که توسط این کمیسیون صادر شدهاند. این فرایند معمولاً در شرایطی انجام میشود که اشتباهات قانونی، نقض مقررات، یا مغایرت با اصول و اهداف شهری در رای کمیسیون مشاهده شود. شرایط ابطال رای شامل ارائه مدارک و مستندات جدید که نشاندهنده اشتباه یا عدم تطابق رای با واقعیتهای موجود باشد، درخواست ذینفعان یا اعتراضات مردمی و نیز نظرخواهی از نهادهای قضایی یا کارشناسان مستقل در موارد خاص است.
فرآیند ابطال رایهای صادره توسط کمیسیون معمولاً با ارائه درخواست به دبیرخانه کمیسیون ماده ۵ آغاز میشود. پس از بررسی درخواست، کمیسیون دوباره موضوع را مورد ارزیابی قرار میدهد و در صورت تایید ایرادات، رای اولیه را ابطال کرده یا آن را اصلاح میکند. این فرایند ممکن است با بررسیهای مجدد کارشناسی، جلسات جدید و مشاوره با نهادهای ذیربط همراه باشد.
مصوبات و صورتجلسات مهم کمیسیون ماده ۵
مصوبات و صورتجلسات مهم کمیسیون ماده ۵ نقش کلیدی در توسعه و مدیریت شهری دارند و تصمیمات اتخاذ شده در این جلسات تأثیرات گستردهای بر نحوه استفاده از اراضی، تغییر کاربریها، و توسعه زیرساختها میگذارند. در این بخش، برخی از مهمترین مصوبات و صورتجلسات این کمیسیون بررسی میشوند.
صورتجلسه ۳۳۶ و ۴۳۶
صورتجلسه ۳۳۶ و ۴۳۶ از جمله مصوبات کلیدی کمیسیون ماده ۵ هستند. این صورتجلسات به تصویب تغییر کاربریهای مهم و اصلاح طرحهای تفصیلی در مناطق مختلف شهری میپردازند. برای مثال، در صورتجلسه ۳۳۶ تغییر کاربری زمینهای مسکونی به تجاری در یک منطقه مرکزی تهران با هدف توسعه خدمات و مراکز تجاری تصویب شد. در صورتجلسه ۴۳۶ نیز به تغییر کاربری یک منطقه صنعتی به مسکونی پرداخته شد که هدف آن پاسخ به نیازهای رو به افزایش مسکن در شهر بود. هر دو این مصوبات نشاندهنده اهمیت تصمیمگیریهای دقیق و مدبرانه در توسعه پایدار شهری هستند.
تبصره ۶ کمیسیون ماده ۵
تبصره ۶ کمیسیون ماده ۵ نقش ویژهای در فرایند تصمیمگیری این کمیسیون دارد. این تبصره به کمیسیون اجازه میدهد تا در موارد خاص و با توجه به شرایط ویژه هر منطقه، تصمیماتی متفاوت از اصول کلی بگیرد. به عبارتی، این تبصره انعطافپذیری لازم را به کمیسیون میدهد تا در مواجهه با چالشهای خاص، تصمیمات مناسبی اتخاذ کند که با اهداف بلندمدت توسعه شهری هماهنگ باشد. نقش تبصره ۶ به ویژه در مواردی که نیاز به تطبیق طرحهای تفصیلی با واقعیتهای جدید شهری وجود دارد، بسیار حائز اهمیت است.
کمیسیون تبصره ۵ ماده ۹۶ قانون شهرداریها
کمیسیون تبصره ۵ ماده ۹۶ قانون شهرداریها یکی از نهادهای تصمیمگیرنده مهم در امور شهری است که به بررسی و تصویب موارد مربوط به نحوه استفاده از املاک و اراضی شهری میپردازد. این کمیسیون بر اساس تبصره ۵ ماده ۹۶ قانون شهرداریها تشکیل میشود و وظیفه اصلی آن رسیدگی به درخواستهای تغییر کاربری، تقسیمات اراضی، و موضوعات مرتبط با طرحهای جامع شهری است. این کمیسیون نقش کلیدی در هماهنگی بین توسعه شهری و حفظ منافع عمومی دارد و تصمیمات آن تأثیرات قابل توجهی بر نحوه مدیریت و توسعه شهری دارد.
تفاوتها و شباهتهای کمیسیون تبصره ۵ ماده ۹۶ با کمیسیون ماده ۵
شباهتها:
- هر دو کمیسیون در زمینه تصمیمگیریهای مرتبط با تغییر کاربری و توسعه شهری فعالیت میکنند و نقش مهمی در مدیریت استفاده از اراضی شهری دارند.
- هر دو کمیسیون به عنوان نهادهای نظارتی و تصمیمگیرنده، از ابزارهای قانونی برای اعمال تغییرات در طرحهای تفصیلی و کاربری اراضی استفاده میکنند.
تفاوتها:
- حوزه صلاحیت: کمیسیون ماده ۵ بیشتر به تغییر کاربری و اصلاح طرحهای تفصیلی در شهرها میپردازد، در حالی که کمیسیون تبصره ۵ ماده ۹۶ علاوه بر تغییر کاربری، به مسائل دیگری مانند تقسیمات اراضی و چگونگی اجرای طرحهای جامع شهری نیز توجه دارد.
- ترکیب اعضا: ترکیب اعضای این دو کمیسیون ممکن است متفاوت باشد، بهویژه در سطوح محلی و ملی. اعضای کمیسیون ماده ۵ شامل نمایندگانی از شهرداریها، وزارت راه و شهرسازی، و دیگر نهادهای مرتبط هستند، در حالی که کمیسیون تبصره ۵ ماده ۹۶ بیشتر بر مسائل مرتبط با املاک و اراضی تمرکز دارد.
- نوع پروندهها: پروندههای مطرح در کمیسیون ماده ۵ معمولاً به تغییر کاربریهای مشخص و موردی اختصاص دارند، در حالی که در کمیسیون تبصره ۵ ماده ۹۶، مواردی با ابعاد وسیعتر و مرتبط با طرحهای جامع شهری بررسی میشوند.
این تفاوتها و شباهتها نشان میدهد که هر دو کمیسیون نقشهای مهم و مکمل در توسعه و مدیریت شهری ایفا میکنند و تصمیمات آنها تأثیرات گستردهای بر نحوه استفاده از اراضی و مدیریت شهرها دارند.
رسمیت جلسه و اعتبار تصمیمات
در کلیه استانهای کشور: جلسات کمیسیونهای ماده ۵ با حضور رئیس، دبیر و سه نفر دیگر از اعضا رسمیت خواهد یافت. تصمیمات و مصوبات این کمیسیونها با چهار رأی موافق معتبر خواهند بود. این مقررات بر اساس آییننامه نحوه بررسی و تصویب طرحهای توسعه و عمران محلی، ناحیهای، منطقهای و ملی و مقررات شهرسازی و معماری کشور، که به موجب مصوبه مورخ ۱۹/۰۲/۱۳۸۴ شورایعالی و مصوبه هیأت وزیران در تاریخ ۱۲/۱۰/۱۳۷۸ به تصویب رسید، تنظیم شدهاند. (منبع: مقررات شهرسازی و معماری و طرحهای توسعه و عمران شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، دبیرخانه شورا، ۱۳۸۸، صفحه ۱۹۴)
در شهر تهران: جلسات کمیسیون با حضور اکثریت اعضا رسمیت یافته و تصمیمات کمیسیون حداقل با چهار رأی موافق معتبر است. این رویه در شهر تهران به دلیل تعداد بالای پروندهها و پیچیدگیهای خاص آن، بهمنظور تأمین دقت و جامعیت در تصمیمگیریها به کار میرود.
دانلود فایل pdf کمیسیون ماده ۵
برای دسترسی به منابع قانونی و مقررات مرتبط با کمیسیون ماده ۵، میتوانید از لینکهای زیر استفاده کنید. این منابع شامل آییننامهها، مصوبات و مقررات مرتبط هستند که بهصورت فایلهای PDF ارائه شدهاند. این مدارک به شما کمک میکند تا با جزئیات قانونی و اجرایی کمیسیون آشنا شوید و اطلاعات دقیقتری درباره فعالیتها و تصمیمات کمیسیون ماده ۵ بدست آورید.
لطفاً برای مشاهده و دانلود فایلهای PDF به لینکهای زیر مراجعه فرمایید:
سلام برای تغییر کاربری در روستا پرونده به چه کمیسیونی باید بره؟